Wat zijn netdiensten / onbalanshandel en hoe verschilt dat van slim je thuisbatterij gebruiken op EPEX SPOT-prijzen?

Wanneer je zonnepanelen en een thuisbatterij hebt, kun je niet alleen meer zelfvoorzienend zijn, je kunt ook met energie financieel voordeel behalen door slim om te gaan met marktprijzen en door bij te dragen aan de stabiliteit van het elektriciteitsnet. Dit artikel legt uit wat netdiensten of onbalans handel is, wat de onbalansmarkt inhoudt, en hoe dat verschilt van het optimaliseren van thuisbatterijgebruik met dynamische EPEX SPOT-prijzen.

Wat zijn netdiensten / onbalans handel?

Netbalancering en onbalansmarkt (onbalans handel)

Op het elektriciteitsnet moet altijd precies evenveel energie worden geproduceerd als verbruikt. Wanneer er onverwacht meer of minder energie is dan gepland (bijvoorbeeld door wolken bij zonne-opwek of plotseling hogere vraag), ontstaat er een onbalans. De netbeheerder (in Nederland TenneT) moet deze onbalans voortdurend corrigeren om de netfrequentie stabiel te houden.

• Onbalanshandel is geen traditionele beurs zoals de day-ahead markt; het is een mechanisme waarbij partijen hun productie of verbruik snel kunnen aanpassen om het net in balans te houden. De prijs van deze correcties (onbalansprijs) wordt per minuut of kwartier berekend op basis van de laatst benodigde maatregel.

• netdiensten (netbalancering) omvatten diensten als frequency containment reserves (FCR) en automatic frequency restoration reserves (aFRR), die helpen om spanning en frequentie van het net te stabiliseren. Dit is vooral belangrijk als er veel onvoorspelbare productie uit zon en wind is.

Voorbeeld (onbalans):
TenneT verwacht 100 MW productie tussen 14:00–15:00, maar door bewolking leveren PV-installaties 85 MW. Hierdoor ontstaat een tekort van 15 MW dat moet worden gecompenseerd. De kosten van deze compensatie (onbalansprijs) wordt achteraf berekend en kan voor sommige partijen extra kosten of inkomsten betekenen, afhankelijk van of hun voorspelling tekort of overschot veroorzaakte.

Wat betekent dit praktisch voor een thuisbatterij?

1. Onbalanshandel

Wanneer een thuisbatterij deelneemt aan onbalanshandel (bijvoorbeeld via aggregators of speciale contracten), kan de batterij energie leveren of opnemen op momenten dat het net evenwichtsproblemen heeft, en hiervoor een vergoeding ontvangen of betalen.

• Dit vereist meestal gespecialiseerde software/EMS en een energieleverancier die deze vorm van handel ondersteunt.

• De beloning is gekoppeld aan hoe goed je batterij bijdraagt aan het corrigeren van netonbalans: door energie te leveren bij tekorten of juist energie op te nemen bij overschotten.

Voorbeeld:
Tijdens een plotseling gebrek aan energie vraagt TenneT flexibiliteit. Je EMS stuurt de batterij om een deel van de energie aan het net te leveren. In ruil ontvang je een onbalansvergoeding van je energieleverancier.

2. Slim laden op EPEX SPOT prijzen (dynamische tarieven)

De EPEX SPOT-markt is een dag-vooruit (day-ahead) elektriciteitsbeurs waar energie voor elk uur van de volgende dag wordt geprijsd.

Een slimme EMS die inspeelt op deze EPEX SPOT-prijzen werkt ongeveer zo:

• Laad je batterij op momenten dat de spotprijs laag is (bijvoorbeeld windrijke of zonnige nachten).

• Gebruik of verkoop opgeslagen energie wanneer de prijs hoog is (piekuur in de avond).

• Het systeem kan ook voorspellingen gebruiken om de optimale laad/ontlaadtiming te bepalen.

Voorbeeld:
In de nacht is de EPEX SPOT-prijs €0,05/kWh → de batterij wordt geladen. In de avond stijgt de prijs naar €0,30/kWh → de batterij levert energie aan het huis of (indirect) aan de markt, waardoor je bespaart op dure netinkopen.

Verschillen in het kort

Waarom is dit relevant voor huiseigenaren met PV + batterij?

Met het verdwijnen van de salderingsregeling en de groeiende adoptie van dynamische tarieven, wordt het belangrijker om energiemarkten te begrijpen en je batterij slim in te zetten:

• Slim laden op EPEX SPOT-prijzen reduceert je energiekosten door goedkope energie slim te gebruiken of te verkopen.

• Onbalanshandel biedt een extra inkomsten­mogelijkheid doordat je bijdraagt aan netbalans als je batterij flexibel inzetbaar is.

• Beide strategieën kunnen elkaar aanvullen als je EMS en contracten dit ondersteunen.

Kort samengevat

• Netdiensten / onbalanshandel zijn mechanismen waarmee je batterij kan helpen het net in balans te houden en daar een vergoeding voor krijgt.

• Slim laden op EPEX SPOT-prijzen optimaliseert je eigen energiekosten door te laden/ontladen op momenten met lage of hoge marktprijzen.

• Het verschil zit vooral in de markt waarop je waarde creëert — netbalans vs. spotprijs optimalisatie — en de contracten/technologie die je daarvoor nodig hebt.